Να φαγωθεί κανείς η να μην φαγωθεί» αυτό είναι το ερώτημα

BERTA-AXEL-L1

Το βασανιστικό ερώτημα του Άμλετ «να ζει κάνεις η μα μην ζει», επανατοποθετείται ελαφρώς αλλαγμένο. «να φαγωθεί κάνεις η να μην φαγωθεί».

Το ερώτημα αναλαμβάνει να το θέσει εκ νέου ο Στρίντμπεργκ. Ο ποιητής του λυσσαλέου αγώνα ανάμεσα στους δύο πόλους της ζωής. Του άνδρα και της γυναίκας. Ενός αγώνα, σαδιστικού, μαζοχιστικού, μοιραίου όμως και αναπόδραστου.

Από την μία ο άντρας μέγας κατασκευαστής. Κατασκευάζει ένα οικοδόμημα από λόγους και επιχειρήματα, που τα υποστηρίζει και περιχαρακώνει με νόμους και θεσμούς. Ορίζει τον κόσμο και την λειτουργία του, τον δομεί μέσα από την γλώσσα και του δίνει ταυτότητα και υπόσταση.

Αυτή και όχι άλλη.

Και από την άλλη η γυναίκα που ο κόσμος της αρχίζει και τελειώνει στο σώμα και στα είδωλα του. Φυσικά. Γιατί μέσα από αυτό επιβεβαιώνεται και μέσα από αυτό αναδημιουργείται και επαναλαμβάνεται. Με αυτό το όπλο μπαίνει στον πόλεμο. Και αποδεικνύεται ανίκητο.

Η ζεστασιά και η ασφάλεια του κόλπου, είναι ασφαλές και αναμφισβήτητο καταφύγιο. Στην ασφάλεια και στην γαλήνη της ενδομήτριας ζωής μας καλεί η γυναικά, η μάνα, η γη (Πατέρας). Ένα καταφύγιο που δεν προϋποθέτει το αντίπαλο “αρσενικό” και άρα αυτό απογυμνωμένο από την λογική, δεν έχει άλλη διέξοδο από την τρέλα. Τα ερείπια του οικοδομήματος του δεν είναι ικανά να κρύψουν την γύμνια του και να τον προφυλάξουν.

Ο Πατέρας και η μητέρα στον «Πατέρα», η Μις Τζούλια και ο υπηρέτης Ζαν, Ο στρατηγός Εντγκαρ και η γυναίκα του Αλις, είναι ζευγάρια αυτού του δίπολου που βρίσκονται αέναα σε έναν θανάσιμο χορό που συνεχίζεται και θα συνεχίζεται από γενιά σε γενιά.

Τον ίδιο χορό χορεύουν ο ζωγράφος Αξελ Αλμπεργκ και η σύζυγος του Μπέρτα. Οι σύντροφοι ?.

Το ερωτηματικό το βάζει ο Στριντμπεργκ να μας κλείνει το μάτι σαρδόνια και ειρωνικά και να υποσκάπτει το υπεδάφος. Ότι και αν υπάρχει στην επιφάνεια συγκλονίζεται και η τελική κατεδάφιση προαναγγέλλεται από τις πρώτες ατάκες και τελικά συμβαίνει. Δεν είναι η τελική έκβαση που κάνει εντύπωση. Αυτή την ξέρουμε από την αρχή. Δεν είναι το saspens. Είναι οι τεχνικές των αντιπάλων. Είναι ότι η καταστροφή συμβαίνει και στηρίζεται πάνω στη δημιουργία.

Γι΄ αυτό ο Στρίντμπεργκ είναι σύγχρονος και αξεπέραστος και πολυπαιγμένος.

Οι «Σύντροφοι» λοιπόν έχουν μια ειδοποιό διαφορά και καινοτομία από άλλα έργα του. Η λυσσαλέα σύγκρουση γίνεται με αφορμή την καλλιτεχνική δημιουργία και την πατρότητα ενός έργου τέχνης. Δεν είναι η κόρη που διεκδικούν και συγκρούονται το αρσενικό και θηλυκό (Πατέρας), αλλά ένας πίνακας ζωγραφικής. Υπάρχει μια συγγένεια έτσι με τους «Δανειστές» αλλά και αυτή χαλάει διότι ο Στρίντμπεργκ επιμένει πως οι «Σύντροφοι?» (με το ερωτηματικό τους) είναι κωμωδία.

Και δεν έχει και άδικο.

Πράγματι τα γκροτέσκα πρόσωπα που εμφανίζονται και πλαισιώνουν τον Αξελ Αλμπεργκ και την γυναίκα του την φιλόδοξη Μπέρτα συνθέτουν ένα εξπρεσιονίστικο χορό που αντιστικτικά κινείται γύρω από το ζεύγος και ρίχνει το απαραίτητο λάδι στη φωτιά τους, που δεν θέλει και πολύ για πυρπολήσει το σύμπαν.

Ο δομημένος και θεσμοθετημένος κόσμος του φτασμένου καλλιτέχνη Αξελ αποδομείται και κατεδαφίζεται από την Μπέρτα και τον χορό των φίλων τους (όλοι Σκανδιναβοί κανένας Γάλλος η έστω Ευρωπαίος, αν και βρισκόμαστε στο Παρίσι). Σε ένα κενό χρόνου και χώρου (ο αγώνας συμβαίνει στην ξένη) ο Αξελ για μια στιγμή, δέχεται να κάνει το παράδοξο. Δέχεται να ξεσφίξει την αυστηρή, σφιχτή, προτεσταντική γραβάτα του. Δέχεται ότι η λογική μπορεί να μην ισχύει για λίγο, μπορεί το «ορθό» (political correct) να κάνει τα στραβά μάτια για μία και μοναδική στιγμή και δέχεται αυτός και η συντρόφισσα του η Μπέρτα, να ζωγραφίσουν από ένα πίνακα ο καθένας πάνω στο ίδιο θέμα (ουδέν μεμπτό ) και να το καταθέσουν στο ετήσιο διαγωνισμό της Ανώτερης Ακαδημίας Τεχνών και Γραμμάτων προς κρίση και βράβευση (επίσης ουδέν μεμπτό).

Και τότε πιο είναι το παράδοξο?

Ότι δέχεται να βάλει ο καθένας την υπογραφή του, στον πίνακα του άλλου.

Ο ευθύς και νομιμόφρων Αξελ υποκύπτει στην αδηφάγο φιλοδοξία της γυναίκας και στην μαγνητική δύναμη του απαγορευμένου καρπού. Στον αγώνα που ξετυλίγεται μπροστά μας- άλλες φορές δραματικός και άλλες φορές γκροτέσκος και γελοίος, αλλά πάντα ενδιαφέρον- επιστρατεύονται όλες οι στρατηγικές: Έλξη, προσποιήσεις, προκλήσεις, όλα τα τερτίπια του σεξ, οι ελιγμοί και τακτικές άμυνας και επίθεσης, απάτες, ψέματα, δόλος, η ηδονή και η μέθη της καταστροφής και της αυτοκαταστροφής.

Πλησιάζουμε έτσι την φύση του κακού και την μοιραία σύγκρουση του με το καλό.

Ο αλληλοσπαραγμός των φύλων είναι μια πρωτόγονη τελετή. Είναι ένας φυσικός νόμος.

Μέσα από μια τέτοια σκοπιά η γυναίκα έχει μια αλλόκοτη και αντιφατική γοητεία και ασκεί μια κολασμένα μαγνητική έλξη.

Ο Στρίντμπεργκ ο θεατράνθρωπος, ο Στρίντμπεργκ ο ποιητής, είναι ο ειδικότερος όλων να καταπιαστεί με κάτι τέτοιο. Έκτος από την ευαισθησία και το ταλέντο έχει και τρεις αποτυχημένους γάμους στο ενεργητικό του.

Η παγκόσμια κριτική τον είπε μισογύνη. Ο ίδιος δεν το αρνιόταν έλεγε μάλιστα ότι «...ο μισογυνισμός είναι η άλλη όψη της έλξης που νιώθω για την γυναίκα. Μιας έλξης έντρομης»

Ν.Θ.Κ.

 

Comments are closed.